ธาตุ
ธาตุ อรรถ ความหมาย ตัวอย่าง หมวดธาตุ

ขมุ

ขนฺติยํ

อดทน, อดกลั้น

ขมติ. ขโม, ขมนํ, ขนฺติ ความอดทน.

ภู (อ)

ขมฺพ

คตฺยํ

ไป, ถึง, บรรลุ

ภู (อ)

เก

สทฺเท

เสียง, เปล่งเสียง

กายติ. ชาตํ ภูตํ กียติ กถียติ อเนนาติ ชาตกํ.

ภู (อ)

เกต

นิมนฺตเน

นิมนต์, เชื้อเชิญ

เกเตติ, เกตยติ. เกตโก ผู้เชื้อเชิญ

จุร (เณ ณย)

เกป

จลนคตฺยํ

หวั่นไหว; ไป

ภู (อ)

เกว

เสวนเสเกสุ

ส้องเสพ, คบหา; รด, ราด

ภู (อ)

เกเล

มมายเน

รัก, นับถือ

เกลายติ. สตฺตเกลายโน, สงฺขารเกลายโน. สำหรับ เกเล ธาตุนี้ ไม่ต้องลบที่สุดธาตุ.

ภู (อ)

โกฏฺฏ

เฉทเน

ตัด, ทุบ

ปาสาณํ โกฏฺฏติ โกฏฺเฏตีติ ปาสาณโกฏฺฏโก คนทุบหิน. โกฏฺฏิตกณฺฑลมกุฬํ.

ภู (อ), จุร (เณ ณย)

ขมฺภ

ขภิ, ขมฺภ ปติพนฺธูปถมฺภเน

ข่มไว้, ปิดกั้น, ขัดขวาง; ค้ำจุน

ขมฺภติ, วิกฺขมฺภติ. วิกฺขมฺโภ, วิกฺขมภนํ การข่มไว้. วิกฺขมฺภิตกิเลโส. ขมฺโภ ไม้ค้ำ, ผู้ค้ำจุน.

ภู (อ)

ขร

ขยเสกนาสผารุสกมฺปเน

สิ้นไป; รด; พินาศ; หยาบ; หวั่นไหว

ขรติ. นกฺขรนฺติ น ขิยฺยนฺตีติ อกฺขรานิ อักขระ นกฺขตฺตํ นักษัตร. ขรตา, ขรตฺตํ ความขรุขระ.

ภู (อ)

ขล

สญฺจยจลเน

สั่งสม; หวั่นไหว, พลาด, ผิด

ขลนฺติ สญฺจินนฺติ เอตฺถาติ ขลํ ลานนวดข้าว. ขลตีติ ขโล คนชั่ว, ทรชน. ขลนํ, ขลิตฺวา.

ภู (อ)

ขล

โสธนมฺหิ

ชำระ

ขาเลติ, ขาลยติ, ปกฺขาลยติ ปาเท ปกฺขาเลตฺวา.

จุร (เณ ณย)

ขส

วเธ

ฆ่า, เบียดเบียน

ภู (อ)

ขฬ

เภเท

ผ่า, ทำลาย

จุร (เณ ณย)

ขา

ขา, ขฺยา กถนปากเฏสุ

กล่าว; ปรากฏ, ประจักษ์แจ้ง

ขาติ, สงฺขาติ, ปจฺจกฺขาติ. ขายติ, ขฺยายติ. สงฺขายติ. อาขฺยาตํ, สงฺขาโต, สฺวากฺขาโต, สงฺเขยฺโย, สงฺขฺยาโต, วิกฺขฺยาโต. อกฺขาตาโร ตถาคตา. สิกฺขาปจฺจกฺขานํ การบอกคืนสิกขา, การกล่าวลาสิกขา. นิสฺสิริกํ วิย ขายติ.

ภู (อ)

ขาท

ภกฺขเณ

กิน

ขาทติ. ขชฺชํ, ขาทนียํ ของเคี้ยว. ขาทนํ การกิน.

ภู (อ)

ขาทิ

ปริฆาเต

ฆ่า, กำจัด, ประหาร

ขนฺทติ.

ภู (อ)

ขิ

โกเธ

โกรธ, เคือง

อุชฺฌายนฺติ ขิยนฺติ วิปาเจนฺติ

ทิว (ย)

ขิ

ขเย

สิ้นไป

ขิยนธมฺมํ ขียติ. ขียนฺติ กิเลสา เอตฺถาติ ขโย, มคฺคนิพฺพานานิ. ราคกฺขโย เขโม. ตตฺถ ขโยติ ขิยนํ ขโล. บทว่า ขีโณติ, ขีณา ชาติ, ขีณาสโว ทำตัวอีกแบบหนึ่ง โดยแปลง ต ปัจจัยเป็น อีณ แล้วทีฆะ อีณ เป็น อีณา.

ภู (อ), ทิว (ย), สุ (ณุ ณา อุณา)

ขิ

คเต

ไป, ถึง, บรรลุ

ขียติ. ขิณาติ.

ภู (อ), กี (นา)