ธาตุ
ธาตุ อรรถ ความหมาย ตัวอย่าง หมวดธาตุ

กปฺป

ตกฺกวิธิเฉทเน

ตรึกตรอง; สำเร็จ, จัดแจง, วิธี; ตัด

กปฺเปติ, สงฺกปฺเปติ.
สมฺมาสงฺกปฺโป,
สีหเสยฺยํ กปฺเปติ.
โมโร วาสมกปฺปยิ (วาสํ อกปฺปยิ).
กปฺปิตเกสมสฺสุ.
กปฺปโก ช่างตัดผม.

จุร (เณ ณย)

กปฺป

สตฺยํ

สามารถ, เหมาะ

กปฺปติ ริปโว เชตุํ สมตฺเถตีติ กปฺปิโน, ราชา.
อิทํ กปฺปติ อมฺหากํ, เนตํ อมฺเหสุ กปฺปติ.

ภู (อ)

กพ

วณฺเณ

ผิว, สี

กพติ.
อกพิ นีลาทิวณฺณตฺตํ อคมีติ กปิโล. สีด่าง, สีลาย. เอา พ เป็น ป, อิล ปัจ.

ภู (อ)

กพฺพ

ทปฺปคตีสุ

หยิ่ง; ไป, ถึง, บรรลุ

กพฺพติ

ภู (อ)

กมุ

คเต

ไป, ถึง, บรรลุ

กมติ, จงฺกมติ. จงฺกมนํ การเดิน, การจงกรม.

ภู (อ)

กมุ

อิจฺฉายํ

ปรารถนา, ต้องการ

กาเมติ, กามยติ.
กามิยตีติ กาโม ความปรารถนา, ความใคร่.
ภวนิกนฺติ.
อภิกฺกนฺตวณฺณา.

ภู (อ), จุร (เณ ณย)

กมุ

ถ้ามีอุปสัค เช่น ป ปรา เป็นต้น จะมีอรรถต่างๆ กัน

ปกฺกมติ ย่อมหลีกไป.
วิกฺกมติ, อุปกฺกมติ, ปรกฺกมติ ย่อมพยายาม,
สงฺกมติ, อติกฺกมติ, อกฺกมติ เหยียบย่ำ, ย่ำยี.
นิกฺขมติ, เนกฺขมติ, เนกฺขมฺมํ ออก, ก้าวออก.
โอกฺกมติ, อนุกฺกมติ, อภิกฺกมติ. อุกฺกมติ กระโดด, ก้าวไป.
ปฏิกฺกมติ, ปฏิกฺกโม การถอยกลับ, ก้าวกลับ.

ภู (อ)

กมฺพ

สํวรจลนคเต

สำรวม, ระวัง; หวั่นไหว; ไป, ถึง

กมฺพติ สํวรณํ กโรตีติ กมฺพุ. กำไล, หอยสังข์.
กมฺพมฺหิ สญฺจลเน อลนฺติ กมฺพลํ. ผ้าขนสัตว์.

ภู (อ)

กร

กเร, กรเณ

กระทำ

กุพฺพติ, กฺรุพฺพติ, กยิรติ สงฺขโรติ อภิสงฺขาโร.
ในกัมมรูปเป็น กรียติ, กริยฺยติ, กยฺยติ, กยิรติ.
ในเหตุกัต. กาเรติ, การยติ, การาเปติ, การาปยติ.

ภู (อ), ตน (โอ ยิร)

กร

วเธ

ฆ่า

กีโณติ, กิณุเต หึสตีติ กรุณา ความสงสาร.
กิโณนฺติ เอตฺถาติ กาโร เรือนจำ.
กรเภทโก โจรผู้ทำลายเรือนจำแล้วหนีไป.
ตณฺหงฺกโร.

สุ (ณุ ณา อุณา)

กรฑิ

กรฑิ, กรณฺฑิ ภาชเน

แบ่ง, จำแนก

กรณฺฑิตพฺโพ ภาเชตพฺโพติ กรณฺโฑ ผอบ.

ภู (อ)

กรณฺฑิ

กรฑิ, กรณฺฑิ ภาชเน

แบ่ง, จำแนก

กรณฺฑิตพฺโพ ภาเชตพฺโพติ กรณฺโฑ ผอบ.

ภู (อ)

กล

เขปคตีสุ

สิ้นไป, ซัดไป, ทิ้ง, ขว้าง; ไป, ถึง, บรรลุ

กาเลติ สตฺตานํ อายุ เขเปตีติ กาโล,
อภิณฺหํ คจฺฉติ วา กลิตพฺโพ สงฺขาตพฺโพติ กาโล เวลา.
กาลยติ ชีวิตํ เขเปติ วินาเสตีติ กาโล ความตาย.
กโต กาโล เยนาติ กาลกโต ผู้ตาย.

จุร (เณ ณย)

กล

คณเน

นับ, คำนวณ

กลํ นาคฺฆติ โสฬสึ, กลา โสฬสโม ภาโค ส่วนที่ 16.
กลฺโล, กลฺลํ เวลาเช้า, ใกล้รุ่ง.

ภู (อ), จุร (เณ ณย)

กล

สทฺเท

เปล่งเสียง

กลติ.

ภู (อ)

กลทิ

โรทนาวฺหาเน

ร้องไห้; ร้องเรียก

กลนฺทติ.
กลนฺทโก กระรอก, กระแต.

ภู (อ)

กลว

ภเย

กลัว

กลพฺยติ, กลวฺยติ.

ทิว (ย)

กลห

กุจฺฉเน

ติเตียน, นินทา, กล่าวหา

กลหติ.
กลโห.
กลิยติ ปรมิยติ อเนน สูรภาวนฺติ กลโห. การทะเลาะวิวาท, การชกต่อย.

ภู (อ)

กลิทิ

โรทเน

ร้องไห้, คร่ำครวญ

กลินฺทติ.

ภู (อ)

กลฺล

อสทฺทสทฺทกูชเน

นิ่ง, ไม่มีเสียง; เปล่งเสียง; พูดไม่ชัด

กลฺลติ, กลฺลเต โลโก.
วาตเวเคน สมุทฺทโต กลฺลติ นทตีติ กลฺโลโล, มหาวีจิ. คลื่นใหญ่.

ภู (อ)