ผูก, รัด, มัด
อรรถของธาตุ
วินนฺธเน
ตัวอย่าง
- ปริโยนนฺธติ [ปริ+ย (อาคม) +อว หรือ โอ+นนฺธ] ก. 'ผูกลงรอบ,' หุ้มห่อ, หุ้มรัด, รัดรึง, รัดพัน.
มาลุวา สาลํ … ปริโยนนฺธติ เถามาลุวาย่อมหุ้มรัดต้นรัง, แล เอวํ อตฺตภาวํ โอตฺถตํ ปริโยนนฺธิตฺวา ธมฺอ. 6/135. - ปริโยนนฺธน [จาก ปริโยนนฺธติ] นป. เครื่องหุ้มห่อ เครื่องหุ้มรัด ฯลฯ. ความหุ้มห่อ-หุ้มรัด ฯลฯ.
สํสิพฺพิตปริโยนนฺธนฏฺเฐน ธมฺอ. 3/789 ไทยเป็น สํสิพฺพิตปริสิพฺพิตปริโยนทฺธตฺเถน 6/179. - วินนฺธติ [วิ+นนฺธ] ก. ผูก, รัด. (ดู วินนฺธิตฺวา ข้างล่าง).
- วินนฺธน [จาก วินนฺธติ] ค. สำหรับผูก, เป็นเครื่องผูก.
วินนฺธนรชฺชุํ วินนฺธนสุตฺตกํ วินนฺธิตฺวา ผูกเชือกสำหรับผูกแลด้ายสำหรับผูกแล้ว วิน. 2/16 ไทยเป็น วินทฺธนรชฺชุํ วินทฺธนสุตฺตกํ วินทฺธิตฺวา วิน. 7/23. - อุปนนฺธติ [อุป+นนฺธ] ก. 'ผูกมั่น-แน่น,' ผูกใจเจ็บ, ผูกโกรธ.
โส ตสฺมึ อุปนนฺธิ เธอผูกใจเจ็บในภิกษุนั้น. อุปนทฺโธ ภิกขุ. ภิกษผู้ผูกใจเจ็บ วิน. 2/288 (คำต้น อุปนนฺธิ หลังเป็น อุปนทฺโธ), ยุโรป อุปนนฺธิ-อุปนนฺโธ (เหมือนกันทั้งคู่) 4/83. วิน. 7/26-7, อ. 2/411.
นนฺธ นทฺธ นี้ ชอบกลอยู่ ข้าพเจ้าหาหลักเทียบได้คำหนึ่ง คือ พธ=พนฺธเน แล พนฺธ=พนฺธเน (ดู ธาตุปฺ. เล่มก่อน) พธ ก.-พาเธติ. กค.-พทฺโธ. พนฺธ. ก.-พนฺธติ.
นทฺธ อันมีที่ใช้อยู่ เช่น กค.-โอนทฺธ ปริโยนทฺธ สนฺนทฺธ เป็นต้น สทฺทนีติแลปราชญ์ทั้งหลายรับรองแล้วว่า ออกจาก นห=พนฺธเน (ดู ธาตุปฺ. เล่มก่อน) นห-นธ ธาตุมี ธ เป็นที่สุด ต ปัจจัย เป็น นทฺธ (บาลีเวยยากรณ์ กิริยากิตก์) มนุสฺสานํ มญฺจํปิ ปีฐํปิ จมฺโมนทฺธานิ โหนฺติ จมฺมวินทฺธานิ เตียงตั่ง ของมนุษย์ ท. เป็นของหุ้มหนังแลหุ้มแปลกๆ วิน. 5/28. นห นี้ ก.-นยฺหติ. ส่วน นนฺธ ก.- นนฺธติ. ขอให้ปราชญ์ผู้ใฝ่ใจไต่สวนหาหลักฐานอันแน่นอนต่อไป.
หมวดธาตุ
ภู (อ)
ที่มา
ธป
Comments