ธาตุ
ธาตุ อรรถ ความหมาย ตัวอย่าง หมวดธาตุ

ขชิ

ปงฺคุลทานคเต

เดินเขยก, เป็นง่อย; ให้; ไป, ถึง

กิสฺส ภนฺเต อยฺโย ขญฺชติ, ปาเทน ขญฺโช คนง่อย, คนกระจอก, อุโภ ขญฺชา อุโภ กุณี.

ภู (อ)

ขชฺช

ภกฺขพฺยถมชฺชเน

กิน; เบียดเบียน, ให้ลำบาก; ขยำ ย่ำ

ขชฺชติ. ขชฺชิยเต ขาทิยเตติ ขชฺชูโร ขชฺชรี จ ต้นอินทผลัม, ต้นแป้ง.

ภู (อ)

ขฏ

กงฺขเน

ปรารถนา

ภู (อ)

ขฏฺฏ

สํวเร

สำรวม; ระวัง

ขฏฺเฏติ สํวรตีติ ขฏฺโฏ เตียงน้อย.

จุร (เณ ณย)

ขฑิ

เฉทเน

ตัด

ขณฺเฑติ. ขณฺฑิตพฺโพ ฉินฺทิตพฺโพติ ขณฺโฑ แผนก, ก้อน, ท่อน, ส่วน, ชิ้น

จุร (เณ ณย)

ขฑิ

มเถ

ย่ำยี, ตัด, กวน

ขณฺฑติ ขณฺฑิตพฺโพ มถิตพฺโพติ ขณฺโฑ.

ภู (อ)

ขณ

วเธ

ฆ่า; เบียดเบียน

ขโณติ ขณุเต ขญฺญตีติ ขณฺโฑ. ขโณ ขณะ.

ตน (โอ ยิร)

ขณ

วิทารเณ

ผ่า; ขุด, เจาะ, เซาะลง, ทำลาย

ขญฺญติ อวทารียตีติ ขาณุ ตอไม้, หลัก. ขณฺโฑ, ขนโก ช่างขุด, ปถวึ ขเนยฺย.

ภู (อ)

ขท

เถริยหึสาสุ

มั่นคง; เบียดเบียน

ขทติ ถิโร ภวตีติ ขทิโร ต้นตะเคียน.

ภู (อ)

ขทิ

ปกฺขนฺทนุทฺธเร

บินไป; นำออก, ถอนออก

ขนฺทติ, ปกฺขนฺทติ. อชฏากาสํ ปกฺขนฺทึสุ.

ภู (อ)

ขทฺท

ทํสเน

กัด

ขทฺทติ.

ภู (อ)

ขนุ

วิทารเณ

ผ่า, ขุด, เจาะ, เซาะลง, ทำลาย

ขนติ, ขณติ. ขนนํ, ขณนํ การขุด, การทำลาย. กินฺนุ สนฺตรมาโนว กาสุํ ขนสิ สารถิ. สุขํ, ทุกขํ. ขโต อาวาโฏ. ขนโก ผู้ขุด. ปริโต นครสฺส ขญฺญเตติ ปริขา คู. ขญฺญเตติ ขนฺโธ.

ภู (อ)

ขนฺท

คติยํ โสสเนปิ

ไป, ถึง, บรรลุ; เหือดแห้ง

ขนฺทติ. ขนฺโท พระวิษณุเทพ.

ภู (อ)

ขนฺธ

ราสิกรเณ

ทำให้เป็นกอง

ขนฺเธติ. ขนฺโธ ลำต้น, กอง, ขันธ์ 5 เป็นต้น

จุร (เณ ณย)

ขป

เขเป

ซัดไป, ทิ้งขว้าง

จุร (เณ ณย)

ขปิ

สหเน

อดทน

ขมฺเปติ, ขมฺปยติ

จุร (เณ ณย)

ขพฺพ

ทพฺเพ คเตปิ

โอ้อวด, หยิ่ง; ไป

ขพฺพติ.

ภู (อ)

ขภิ

ขภิ, ขมฺภ ปติพนฺธูปถมฺภเน

ข่มไว้, ปิดกั้น, ขัดขวาง; ค้ำจุน

ขมฺภติ, วิกฺขมฺภติ. วิกฺขมฺโภ, วิกฺขมภนํ การข่มไว้. วิกฺขมฺภิตกิเลโส. ขมฺโภ ไม้ค้ำ, ผู้ค้ำจุน.

ภู (อ)

ขมาย

ธุเต

สลัด, สั่น

ขมายติ. ขมาโต. ขมาตฺวา.

ภู (อ)

ขมีล

นิเสเธ

ห้าม

ภู (อ)