ธาตุ
ธาตุ อรรถ ความหมาย ตัวอย่าง หมวดธาตุ

กว

ถุติยํ

สรรเสริญ, ชมเชย

สนฺตํ กวติ วณฺเณตีติ กวิ. กวี, นักประพันธ์.

ภู (อ)

กส

วิเลขสทฺทหึสนคตีสุ

ไถ, ขีดเขียน; เปล่งเสียง; เบียดเบียน; ไป, ถึง, บรรลุ

กสตีติ กสโก, กสฺสโก ชาวนา.
กสนฺติ วิเลขนฺติ เอตฺถาติ กจฺฉุ หิด.
กสนํ วิเลขนํ กสิ การไถ.
กสิรํ, กิจฺฉํ, กฏฺฐํ.
กสติ ปวตฺตตีติ กสิณํ.
ถ้ามี วิ เป็นบทหน้า ผุลฺเล ลงในความ 'บาน' เช่น วิกสติ.

ภู (อ)

กสิ

วิทฺธํสยายเน

ทำลาย; ไป

กํสติ.
กํโส สำริด,
กํสปาติ ถาดสำริด.

ภู (อ)

กสี

คติสุสฺสเนสุ

ไป, ถึง; เหี่ยวแห้ง

กสติ, กสนฺติ.

ภู (อ)

กสฺส

กฑฺฒฺยํ

ลาก, ชักมา, ฉุดมา

กสฺสติ, ปริกสฺสติ. มูลาย ปฏิกสฺเสยฺย.

ภู (อ)

กฬ

มทเสกกกฺกสฺเส

มัวเมา; รด; กระด้าง, หยาบคาย

กฬติ.

ภู (อ)

กา

สทฺเท

เปล่งเสียง, ออกเสียง

กาติ สทฺทํ กโรตีติ กาโก.
กาติ ผรุสํ วทตีติ กาโฬ.
กณฺโห. ดำ.

ภู (อ)

กาล

กาลสงฺขฺยาเน

นับเวลา; ปรึกษา; หวั่นไหว

กาเลติ, กาลยติ.
กาลียเต สงฺขฺยายเตติ กาโล การนับ, เวลา

จุร (เณ ณย)

กาส

กุสทฺทปกาสสชฺชเน

ไอ, กระแอม; ประกาศ; จัดแจง

กาสเต. อุกฺกาสิตฺวา.
กาสตีติ กาโส โรคไอ.
กาสํ ต้นแป้ง, หลุม, บ่อ.

ภู (อ)

กาส

ชุเต

สว่าง, รุ่งเรือง

กาสเต, กาสฺยเต จนฺโท.

ภู (อ), ทิว (ย)

กาสุ

ทิตฺติโสภเนสุ

รุ่งเรือง; งดงาม

กาสติ, ปกาสติ.
ทูเร สนฺโต ปกาสนฺติ.
ปกาโส. การประกาศ, แสงสว่าง, การอธิบาย.

ภู (อ)

กิ

ญาณุนฺนตีสุ

รู้, เข้าใจ; ฟูขึ้น, งอนขึ้นข้างบน

เกติ อุทฺธํ คจฺฉติ ปวตฺตตีติ เกตุ ธง.

ภู (อ)

กิ

วเธ

ฆ่า

กิโณติ, กิณาติ, กิณนฺติ.

สุ (ณุ ณา อุณา)

กิจิ

มทฺทเน

ย่ำยี, ข่มขี่

กิญฺเจติ สตฺเต มทฺทตีติ กิญฺจนํ, ปลิโพโธ.
อกิญฺจนํ อนาทานํ ไม่มีความกังวล

จุร (เณ ณย)

กิฏ

ภาเย ภเย คเต

ทำให้กลัว, ข่มขู่; กลัว; ไป, ถึง, บรรลุ

พฺยคฺโฆ ชนํ เกฏติ.
ชโน พฺยคฺฆา เกฏติ.

ภู (อ)

กิต

โรคาปนยนญาณิจฺฉาวาสสํสเย

รักษาโรค, เยียวยา; รู้; ปรารถนา; อยู่; สงสัย

เกตติ, ติกิจฺฉติ, จิกิจฺฉติ.
จิกิจฺฉา, ติกิจฺฉา, วิจิกิจฺฉา, ติกิจฺฉาโก, สงฺเกตกมฺมํ.
นิเกโต. เรีอน.
เกตโก สูจิกา ปุพฺโพ.
เกตกํ. ดอกการะเกด.
สายํ คหิตนิวาสฐานตฺตา สาเกตํ เมืองสาเกต.

ภู (อ)

กิตฺต

สํสทฺเท

พูดด้วยดี

กิตฺเตติ, กิตฺตยติ, ปริกริตฺเตติ.
กิตฺติ คำชมเชย.
กิตฺตนา, ปริกิตฺตนา การสนทนา, การทักทาย.

จุร (เณ ณย)

กิป

ทุพฺพเล

มีกำลังน้อย

กิเปติ, กิปยติ.

จุร (เณ ณย)

กิร

วิกฺเขปวิกิเร

ซัดไป; กระจัดกระจาย, เรี่ยราย.

ถ้ามีอัพยยบทเป็นบทหน้า มีอรรถเป็นอเนก.
กิรติ กงฺขํ วิกฺขิปติ อปเนตีติ กิโต.
ปรทุกฺขํ กีรตีติ กรุณา. ความสงสาร.
กิรติ ปตฺถรติ วิกฺขิปติ วา ติมิรนฺติ กิรโณ รํสี. รัศมี, แสงสว่าง.
โสเภตุเมตฺถ รตนานิ วิกิรียนฺตีติ กิริตํ มงกุฎ.
กีรตีติ กิราโต, สวโร. คนป่า, คนร้าย.
สงฺกิรติ, สํกิณฺโณ ปะปนกัน.
ปกิรติ, ปกิณฺณา. เรี่ยรายไป.
อากิณฺณา ลุทฺธกมฺเมหิ เกลื่อนกล่น.
ปติกิรติ, อุปกิรติ. เบียดเบียน, ฆ่า, ตัด.

ภู (อ)

กิลมุ

เขเท

เหน็ดเหนื่อย, ลำบาก

ครุํ จีวรํ ปารุปนฺโต กิลมติ,
กิลนฺตกาโย,
กิลมโถ, กิลมนํ ความเหน็ดเหนื่อย, ลำบาก.

ภู (อ)