ธาตุ
ธาตุ อรรถ ความหมาย ตัวอย่าง หมวดธาตุ

กณฺฑ

ปริจฺเฉเท จ เฉทเน

กำหนด; ตัด

กณฺฑนฺติ ปริจฺฉินฺทนฺติ ตณฺฑุลาทึ เตนาติ กุฏุโพ. เครื่องตวงข้าว. (อาเทส กณฺฑ เป็น กุฏุ).
กณฺฑิยติ ฉินฺทิยตีติ กณฺฑุโล. ต้นไทรใหญ่.
กณฺฑโล. ชื่อไม้ชนิดหนึ่ง.
กณฺฑรา. เอ็นใหญ่.

ภู (อ)

กณฺฑุว

หึสากรฺฑุติเฉททฺรเวสุ

เบียดเบียน; เท; ตัด; ของเหลว, น้ำ

กณฺฑุวติ.
กณฺฑุวนํ โรคคัน.

ภู (อ)

กณฺณ

สวเน จ เภเท

ฟัง; ทำลาย

กณฺเณติ, อากณฺณยติ.
กณฺณยนฺติ สุณนฺติ สทฺทมเนนาติ กณฺโณ หู.

จุร (เณ ณย)

กติ

สุตฺตชนนเฉทเน

ทำด้าย (ปั่นด้าย); ตัด, หลาว, บาด

สุตฺตํ กนฺเตยฺย.
สลฺลํ กนฺตตีติ สลฺลกนฺโต.
มา โน อชฺช วิกนฺตึสุ.
อโยกนฺโต.

ภู (อ)

กตฺตร

สิถิลตฺเต

หย่อน, เทิบทาบ

กตฺตเรติ, กตฺตรยติ. กตฺตรยนฺติ สิถิลา ภวนฺตีติ กตฺตรา คนแก่,
เตสํ ทณฺโฑ กตฺตรทณฺโฑ ไม้เท้าของคนแก่.
กตฺตรสุปฺปํ กระด้ง

จุร (เณ ณย)

กตฺถ

สิลาฆเน

สรรเสริญ, ยกย่อง, อวด

กตฺถติ, กตฺถนฺติ. พหุมฺปิ โส วิกตฺเถยฺย อญฺญํ ชนปทํ คโต. กตฺถเต คิณินํ ณี.

ภู (อ)

กถ

วากฺย

กล่าว; แสดง; ชี้แจง; อธิบาย

ธมฺมํ กเถติ,
ธมฺมํ สากจฺฉติ, สห กถนํ สากจฺฉา. กถา ถ้อยคำ, เรื่องราว.
ปริกถา, อฏฺฐกถา.

จุร (เณ ณย)

กถ

หึสาปาเก

เบียดเบียน; หุงต้ม, ทำให้สุก

กถติ.
กถิโต สุกแล้ว.

ภู (อ)

กถิ

วงฺกมฺหิ

คด, โค้ง, งอ

กนฺถติ

ภู (อ)

กท

พฺยากุเล จ

วุ่นวาย

กทฺยติ, กชฺชติ.

ทิว (ย)

กท

โรทนาวฺหานมเท

ร้องไห้; เรียก; ประมาท, มัวเมา

กทติ.
กเท มเท อลนฺติ กทลํ ชนิดของน้ำเมา.

ภู (อ)

กทิ

กทิ, กนฺท โรทนวฺหานพฺยากุเลสุ

ร้องไห้, คร่ำครวญ; ร้องเรียก; วุ่นวาย

กนฺทติ, ปกฺกนฺทติ.
ปกฺกนฺโท.
กนฺทียติ อวฺหียตีติ กนฺทโร, กนฺทรี ซอกหิน.
อกฺกนฺเทติ, อกฺกนฺทยติ.

ภู (อ), จุร (เณ ณย)

กทฺท

กุจฺฉิตสทฺทเก

ทำเสียงอันน่ารังเกียจ

กทฺทตีติ กทฺโท, กทฺทโม. โคลน, ตม, เลน.
กทฺทนํ. เสียงท้องร้อง.

ภู (อ)

กน

ทิตฺติกนฺติคเต

สว่าง, รุ่งเรือง; ยินดี; ไป, ถึง, บรรลุ

กนติ ทิพฺพติ วิโรจตีติ กญฺญา นางสาวน้อย.
ตถา กนกํ ทองคำ.

ภู (อ)

กนุยี

สทฺทอทฺทนทุคฺคนฺเธ

เปล่งเสียง; เปียกชุ่ม, ชุ่มชื้น; กลิ่นเหม็น

กนุยติ, กนุยเต วตฺถมมฺภสา ผ้าย่อมเปียกชุ่ม.
กนุยเต มจฺโฉ ปลาย่อมเปียกชุ่ม.

ภู (อ)

กนฺท

กทิ, กนฺท โรทนวฺหานพฺยากุเลสุ

ร้องไห้, คร่ำครวญ; ร้องเรียก; วุ่นวาย

กนฺทติ, ปกฺกนฺทติ.
ปกฺกนฺโท.
กนฺทียติ อวฺหียตีติ กนฺทโร, กนฺทรี ซอกหิน.
อกฺกนฺเทติ, อกฺกนฺทยติ.

ภู (อ), จุร (เณ ณย)

กป

จเล

หวั่นไหว

กปติ จลตีติ กปิ ลิง.
กาเปติ, กาปยติ.

ภู (อ), จุร (เณ ณย)

กป

สตฺติทยาจฺฉาเท

สามารถ; เอ็นดู; ปกปิด

ตุฏฺฐึ อุปฺปาเทตุํ กปติ สกฺโกตีติ กปฺปุรํ, ฆนสาโร การบูร.
กปโณ คนกำพร้า. ตสฺส ภาโว กาปญฺญํ.
กปติ ทนฺเต อจฺฉาเทตีติ กโปโล แก้ม.
กปตีติ กโปโต, ปาราวโต นกพิราบ.

ภู (อ)

กปิ

คตฺยํ

ไป, ถึง, บรรลุ

กมฺเปติ, กมฺปยติ.

จุร (เณ ณย)

กปิ

ตกฺกลคนฺธหึสาสญฺจลสตฺตีสุ

กำจัดกลิ่นของยางไม้; หวั่นไหว; สามารถ

กมฺปติ อตฺตโน คนฺเธน อญฺญํ คนฺธํ หนติ โรคาปนยเน วา สมตฺเถตีติ กปฺปุโร การบูร.
กมฺปเต หทยํ มม.

ภู (อ)